Samo posiadanie majątku nie gwarantuje, że rodzina będzie mogła szybko z niego skorzystać. Problem pojawia się szczególnie wtedy, gdy właściciel majątku nagle umiera, traci możliwość działania albo rodzina nie wie, gdzie znajdują się dokumenty, rachunki i przechowywane wartości.
Pierwszym krokiem jest uporządkowanie informacji
Najbliższe osoby powinny wiedzieć, jakie rodzaje majątku istnieją i gdzie szukać informacji o nich. Nie oznacza to konieczności ujawniania wszystkich kwot. Chodzi raczej o stworzenie uporządkowanej informacji obejmującej rachunki bankowe, nieruchomości, polisy, inwestycje, dokumenty własności oraz miejsca przechowywania fizycznych wartości.
W przypadku rachunków bankowych istnieje w Polsce Centralna informacja o rachunkach bankowych. Spadkobierca może uzyskać z niej informacje po wykazaniu tytułu prawnego do spadku.
Pełnomocnictwo nie zastępuje planu sukcesyjnego
Ustanowienie pełnomocnika może ułatwić zarządzanie majątkiem za życia właściciela, ale nie powinno być traktowane jako podstawowy sposób przekazania majątku rodzinie po śmierci. Co do zasady pełnomocnictwo wygasa wraz ze śmiercią mocodawcy.
Dlatego trzeba oddzielić dwie kwestie. Jedna dotyczy tego, kto może działać w imieniu właściciela za jego życia. Druga dotyczy tego, kto ma odziedziczyć majątek i w jaki sposób ma uzyskać do niego dostęp.
Znaczenie ma testament
Jeżeli właściciel chce określić, komu ma przypaść majątek, powinien uporządkować kwestie dziedziczenia, zamiast pozostawiać rodzinie wyłącznie ustne informacje. Polskie prawo przewiduje dziedziczenie ustawowe i testamentowe.
Przy większym majątku szczególnie istotne jest również uporządkowanie dokumentów dotyczących własności oraz ustalenie, gdzie znajdują się ich oryginały. Rodzina nie powinna po śmierci właściciela rozpoczynać poszukiwania majątku od przypadkowych miejsc i urządzeń.
Dostęp powinien być rozdzielony od informacji o wartości
Przy fizycznym majątku, takim jak złoto, dokumenty czy inne wartościowe przedmioty, nie trzeba ujawniać wszystkim członkom rodziny szczegółowej wartości przechowywanych rzeczy. Można natomiast zapewnić jednej lub kilku zaufanym osobom informację o miejscu przechowywania, sposobie uzyskania dostępu i dokumentach potrzebnych do potwierdzenia praw do majątku.
Jeżeli część majątku znajduje się poza domem, na przykład w skrytce bankowej albo prywatnym skarbcu, trzeba dodatkowo sprawdzić zasady dostępu po śmierci najemcy. Sam fakt, że członek rodziny wie o istnieniu skrytki, nie oznacza jeszcze, że będzie mógł ją otworzyć.
Najgorszy jest majątek, o którego istnieniu nikt nie wie
Rodzina może mieć prawo do odziedziczenia określonych aktywów, ale w praktyce nie wykorzysta tego prawa, jeżeli nie będzie wiedziała, że dany składnik majątku istnieje. Dlatego przy większym majątku dobrze jest stworzyć aktualny wykaz aktywów i przechowywać go w bezpiecznym miejscu.
Taki wykaz powinien być aktualizowany po istotnych zmianach: zakupie lub sprzedaży nieruchomości, zmianie banku, zakupie fizycznego złota, zmianie miejsca przechowywania dokumentów czy ustanowieniu nowych pełnomocnictw.
Dostęp awaryjny powinien być zaplanowany wcześniej
Dobry plan rodzinny powinien odpowiadać na dwa różne scenariusze: czasową niemożność działania właściciela oraz jego śmierć. W pierwszym przypadku znaczenie mogą mieć odpowiednio przygotowane pełnomocnictwa. W drugim podstawą jest prawidłowo przygotowana sukcesja i możliwość wykazania praw do majątku.
Dzięki temu rodzina nie musi znać wszystkich szczegółów majątku, ale wie, gdzie znajdują się najważniejsze informacje i jakie formalności trzeba przeprowadzić. To znacznie ogranicza ryzyko, że wartościowy majątek pozostanie niedostępny tylko dlatego, że jego właściciel nie przygotował wcześniej zasad dostępu.